Источники бесперебойного питания и батареи

UPS seçərkən yalnız cihazın VA göstəricisinə və qiymətinə baxmaq kifayət deyil. Qoşulacaq avadanlıqların ümumi gücü, başlanğıc cərəyanı, tələb olunan işləmə müddəti, elektrik şəbəkəsinin vəziyyəti, giriş-çıxış fazalarının sayı və gələcək genişlənmə ehtiyacı birlikdə hesablanmalıdır. Düzgün seçilmiş UPS elektrik kəsintisi, gərginlik dəyişməsi və digər enerji problemləri zamanı avadanlıqların təhlükəsiz və fasiləsiz işləməsinə kömək edir.

UPS nədir və hansı məqsədlə istifadə olunur?

UPS (Uninterruptible Power Supply) elektrik enerjisi kəsildikdə qoşulmuş avadanlıqları batareyadan enerji ilə təmin edən fasiləsiz enerji mənbəyidir. UPS yalnız ehtiyat enerji vermək üçün deyil, modelindən asılı olaraq aşağı və yüksək gərginlik, ani sıçrayışlar, tezlik dəyişiklikləri və elektrik şəbəkəsində yaranan digər problemlərdən qorunmaq üçün də istifadə olunur.

UPS sistemləri təhlükəsizlik kameraları və videoqeydiyyat cihazları, serverlər, şəbəkə avadanlıqları, tibbi cihazlar, sənaye avadanlıqları, rabitə sistemləri, avtomatlaşdırma qurğuları, məlumat mərkəzləri və elektrik kəsintisinə həssas digər sistemlər üçün istifadə edilə bilər. Tələb olunan qoruma səviyyəsinə və yükün xüsusiyyətlərinə görə offline, line-interactive və online UPS texnologiyaları arasından seçim aparılır.

Offline UPS necə işləyir?

Offline UPS normal şəraitdə avadanlığı birbaşa elektrik şəbəkəsindən qidalandırır. Elektrik kəsildikdə və ya giriş gərginliyi icazə verilən həddən çıxdıqda UPS batareya rejiminə keçir. Keçid zamanı bir neçə millisaniyəlik fasilə yarana bilər, lakin uyğun yük və düzgün seçilmiş modeldə bu fasilə avadanlığın sönməsinə səbəb olmur.

Offline modellər sadə quruluşu, aşağı enerji sərfiyyatı və münasib qiyməti ilə seçilir. Bununla belə, elektrik şəbəkəsinin tez-tez dəyişdiyi və enerji keyfiyyətinin kritik olduğu sistemlərdə line-interactive və ya online UPS daha uyğun ola bilər.

Line-interactive UPS və AVR texnologiyası

Line-interactive UPS elektrik şəbəkəsindəki müəyyən gərginlik dəyişikliklərini batareyaya keçmədən tənzimləyə bilir. Daxili AVR funksiyası aşağı və ya yüksək giriş gərginliyini uyğun səviyyəyə gətirərək batareyanın lazımsız istifadəsini azaldır və onun xidmət müddətinin qorunmasına kömək edir.

Elektrik tam kəsildikdə line-interactive UPS də batareya rejiminə keçir. Offline modellərlə müqayisədə şəbəkə gərginliyinin dəyişməsinə qarşı daha stabil qoruma təqdim edir. Seçim zamanı çıxış dalğa forması da nəzərə alınmalıdır; aktiv PFC enerji blokları, mühərriklər və həssas avadanlıqlar üçün saf sinus çıxışlı model tələb oluna bilər.

Online UPS hansı üstünlükləri təqdim edir?

Online UPS elektrik enerjisini davamlı olaraq AC-dən DC-yə, sonra yenidən DC-dən AC-yə çevirərək yükü inverter üzərindən qidalandırır. Bu ikiqat çevirmə texnologiyası giriş şəbəkəsindəki bir çox gərginlik və tezlik problemini yükdən ayırır. Normal online rejimdən batareya rejiminə keçid zamanı transfer fasiləsi olmur.

Online UPS-lər server otaqları, məlumat mərkəzləri, telekommunikasiya, tibbi və sənaye sistemləri kimi enerji keyfiyyətinin kritik olduğu obyektlərdə istifadə olunur. Böyük güclü modellərdə statik bypass, manual bypass, paralel işləmə, uzaqdan monitorinq və genişləndirilmiş batareya sistemi kimi əlavə imkanlar mövcud ola bilər.

UPS gücü: VA, kVA və W nə deməkdir?

UPS cihazlarının gücü adətən VA və ya kVA ilə, yükün istifadə edə biləcəyi aktiv güc isə W və ya kW ilə göstərilir. VA ilə W eyni anlayış deyil. Məsələn, eyni VA gücündə iki fərqli UPS modelinin çıxış gücü və güc əmsalı fərqli ola bilər. Buna görə cihaz seçərkən yalnız VA göstəricisi deyil, UPS-in təmin etdiyi real W gücü də yoxlanmalıdır.

Qoşulacaq bütün avadanlıqların gücü toplanmalı, mühərrik, kompressor, nasos və digər induktiv yüklərin işə düşmə zamanı tələb etdiyi başlanğıc gücü nəzərə alınmalıdır. UPS-i daimi olaraq maksimum yükə yaxın işlətmək əvəzinə təhlükəsiz güc ehtiyatı saxlamaq sistemin stabil işləməsinə və gələcəkdə əlavə avadanlıq qoşulmasına imkan verir.

1-faz və 3-faz UPS sistemləri

UPS seçərkən obyektin elektrik infrastrukturu və qoşulacaq yükün faza quruluşu müəyyən edilməlidir. Kiçik və orta güclü sistemlərdə adətən 1-faz giriş və 1-faz çıxış istifadə olunur. Daha böyük obyektlərdə isə 3-faz girişli və ya 3-faz giriş-çıxışlı UPS sistemlərinə ehtiyac yarana bilər.

3/1 konfiqurasiyalı UPS üçfazalı şəbəkədən enerji qəbul edib yükə birfazalı çıxış verir. 3/3 konfiqurasiyalı sistemlərdə isə həm giriş, həm də çıxış üçfazalı olur. Böyük güclü UPS layihələrində fazalar üzrə yük bölgüsü, giriş və çıxış kabelləri, qoruyucu avtomatlar, bypass xətti və torpaqlama peşəkar şəkildə hesablanmalıdır.

UPS-in işləmə müddəti necə hesablanır?

UPS-in batareyada işləmə müddəti yalnız cihazın VA gücünə görə müəyyən edilmir. Yükün real W göstəricisi, batareyaların gərginliyi və tutumu, batareya sayı, inverterin səmərəliliyi, batareyaların yaşı, temperatur və boşalma sürəti nəticəyə birbaşa təsir edir.

Eyni UPS daha az yük altında uzun, yüksək yük altında isə daha qısa müddət işləyir. Buna görə tələb “neçə saat işləsin?” şəklində müəyyənləşdirildikdən sonra qoşulacaq avadanlığın real enerji sərfi hesablanmalı və uyğun batareya qrupu seçilməlidir. Uzunmüddətli ehtiyat enerji üçün xarici batareya dəstəkli UPS və əlavə batareya kabinetlərindən istifadə oluna bilər.

Daxili və xarici batareyalı UPS-lər

Daxili batareyalı UPS modellərində enerji ehtiyatı cihazın korpusunda yerləşən batareyalar tərəfindən təmin olunur. Bu quruluş yığcamdır və ayrıca batareya kabineti tələb etmir. Lakin daxili sahə məhdud olduğuna görə uzun ehtiyat vaxtı üçün kifayət etməyə bilər.

Xarici batareya dəstəkli UPS-lərə daha böyük tutumlu batareya qrupları qoşmaq mümkündür. Belə sistemlərdə UPS-in DC gərginliyi, şarj cərəyanı, tələb olunan batareya sayı və icazə verilən maksimum tutum uyğun olmalıdır. Sadəcə daha böyük Ah göstəricili batareya qoşmaq kifayət deyil; UPS-in həmin batareya qrupunu düzgün və təhlükəsiz şəkildə doldura bilməsi də yoxlanmalıdır.

UPS batareyası necə seçilməlidir?

UPS sistemlərində əsasən qapalı tipli, texniki xidmət tələb etməyən VRLA AGM batareyalar istifadə olunur. Bu kateqoriyada 12V 7Ah və 12V 9Ah modellərlə yanaşı 12V 18Ah, 12V 26Ah, 12V 40Ah və daha böyük tutumlu batareyalar təqdim olunur. Doğru batareya seçimi UPS-in DC gərginliyinə, batareya sayına, tələb olunan işləmə müddətinə və şarj imkanına əsasən aparılmalıdır.

Batareyanın üzərindəki Ah göstəricisi onun nominal tutumunu bildirir, lakin real işləmə müddəti yalnız bu rəqəmlə müəyyən edilmir. Yüksək yük altında batareyanın faktiki tutumu azala bilər. Buna görə fərqli gücdə avadanlıqlar üçün işləmə müddəti hesablanarkən istehsalçı məlumatları və real boşalma göstəriciləri nəzərə alınmalıdır.

Batareyaların ardıcıl və paralel qoşulması

Batareyalar ardıcıl qoşulduqda ümumi gərginlik artır, Ah tutumu isə eyni qalır. Paralel qoşulmada nominal gərginlik dəyişmir, ümumi tutum artır. UPS üçün tələb olunan DC gərginliyi səhv qurularsa, cihazın və batareyaların zədələnməsi riski yaranır.

Batareya qrupunda eyni gərginliyə, tutuma, texnologiyaya və mümkün qədər eyni istehsal tarixinə malik batareyalardan istifadə olunmalıdır. Köhnə və yeni, yaxud fərqli tutumlu batareyaların eyni qrupda qarışdırılması balanssız şarj və boşalmaya səbəb olaraq bütün batareya qrupunun xidmət müddətini azalda bilər.

UPS batareyasının xidmət müddəti

UPS batareyasının xidmət müddətinə mühit temperaturu, boşalma tezliyi, boşalma dərinliyi, şarj gərginliyi və UPS-in şarj sistemi təsir edir. Yüksək temperatur batareyanın daha sürətli köhnəlməsinə səbəb ola bilər. UPS və batareya kabinetləri hava dövranı olan, quru və uyğun temperaturlu sahədə yerləşdirilməlidir.

Batareyanın zahiri normal görünsə belə, zamanla real tutumu azala bilər. Sistemin kritikliyindən asılı olaraq batareyalar dövri şəkildə test edilməli, şişmə, qızma, sızma və ya sürətli boşalma müşahidə olunduqda dəyişdirilməlidir.

Rackmount və tower UPS fərqi

Tower UPS ayrıca döşəmə və ya rəf üzərində yerləşdirilən şaquli korpusa malikdir. Rackmount UPS isə standart rack kabinetinə quraşdırılmaq üçün hazırlanır və hündürlüyü adətən U ölçüsü ilə göstərilir. Bəzi modellər həm tower, həm də rack formasında istifadə edilə bilər.

Seçim zamanı yalnız korpus forması deyil, rack dərinliyi, cihazın çəkisi, havalandırma sahəsi və batareya modullarının yerləşdirilməsi də nəzərə alınmalıdır. Böyük güclü UPS və batareya kabinetləri üçün döşəmənin yükdaşıma qabiliyyəti və texniki xidmət məsafəsi ayrıca planlaşdırılmalıdır.

Bypass funksiyası nə üçün lazımdır?

Bypass xətti müəyyən nasazlıq, həddindən artıq yük və ya texniki xidmət zamanı yükün alternativ enerji yolu ilə qidalandırılmasına imkan verir. Avtomatik statik bypass UPS-in daxili idarəetməsi vasitəsilə aktivləşir, manual maintenance bypass isə cihaz üzərində iş aparılarkən yükün enerji təchizatını qorumağa kömək edir.

Bypass rejimində yük UPS-in inverter qorumasından kənarda qala bilər. Buna görə bypass davamlı normal iş rejimi kimi deyil, sistemin xüsusiyyətlərinə uyğun ehtiyat və texniki xidmət mexanizmi kimi istifadə olunmalıdır.

UPS-lərin paralel işləməsi

Bəzi online UPS modelləri ümumi gücü artırmaq və ya ehtiyatlılıq yaratmaq üçün paralel qoşulmanı dəstəkləyir. N+1 quruluşunda UPS modullarından biri sıradan çıxdıqda digər modullar yükü daşımağa davam edə bilər. Bu yanaşma fasiləsizliyin kritik olduğu məlumat mərkəzləri, sənaye və rabitə layihələrində istifadə olunur.

Paralel işləmə bütün UPS modellərində mümkün deyil. Cihazların eyni seriyadan olması, uyğun paralel kart və kabellərin istifadəsi, giriş-çıxış xətlərinin düzgün layihələndirilməsi və istehsalçı tələblərinə əməl olunması vacibdir.

Uzaqdan monitorinq və idarəetmə

Uyğun UPS modellərində USB, RS-232, SNMP və digər rabitə imkanları mövcud ola bilər. Bu bağlantılar vasitəsilə giriş-çıxış gərginliyi, yük səviyyəsi, batareya vəziyyəti, temperatur, şəbəkə hadisələri və xəbərdarlıqlar izlənə bilər.

SNMP dəstəkli sistemlərdə UPS lokal şəbəkə üzərindən monitorinq platformasına qoşula, enerji kəsintisi zamanı bildiriş göndərə və uyğun quruluşda serverlərin təhlükəsiz söndürülməsini başladan əmrlər verə bilər. Tələb olunan idarəetmə kartının cihazın komplektinə daxil olub-olmadığı ayrıca yoxlanmalıdır.

UPS seçərkən yol verilən əsas səhvlər

Yalnız VA göstəricisinə baxmaq, yükün real W gücünü və başlanğıc cərəyanını nəzərə almamaq ən çox rast gəlinən səhvlərdəndir. Bundan əlavə, tələb olunan işləmə müddətini hesablamadan batareya seçmək, fərqli xüsusiyyətli batareyaları qarışdırmaq və UPS-in şarj imkanından böyük batareya qrupu qurmaq sistemin düzgün işləməməsinə səbəb ola bilər.

Elektrik kabeli, qoruyucu avtomat, bypass xətti, torpaqlama və havalandırma da UPS-in gücünə uyğun seçilməlidir. Xüsusilə böyük güclü və üçfazalı UPS sistemlərinin quraşdırılması layihə hesablaması və ixtisaslı mütəxəssis tələb edir.

UPS və batareya qiymətlərinə nə təsir edir?

UPS qiymətləri topologiya, VA və W gücü, giriş-çıxış fazalarının sayı, çıxış dalğa forması, daxili və xarici batareya dəstəyi, bypass, paralel işləmə və monitorinq imkanlarına görə dəyişir. Batareya qiymətinə isə gərginlik, Ah tutumu, texnologiya, nəzərdə tutulan xidmət müddəti və istehsalçı təsir edir.

Gentech Store-da Unitronic Power, SKE, Shturmann, Tescom, Pulsar və Makelsan markalarına aid müxtəlif gücdə UPS sistemlərini, həmçinin fərqli tutumlu UPS batareyalarını müqayisə edə bilərsiniz. Çeşiddə kiçik güclü modellərdən 1500 kVA-dək UPS həlləri, 12V 7Ah və 12V 9Ah batareyalardan 12V 18Ah, 26Ah, 40Ah və daha böyük tutumlu variantlara qədər seçimlər mövcuddur.